Huyền Thoại và viết lịch sử dân tộc: 03 trường hợp của châu Âu và châu Á” GS.TS. Thomas Engelbert – Đại học Tổng hợp Hamburg (CHLB Đức)

29

Thông qua cách viết huyền thoại và lịch sử dân tộc khái niệm nổi bật trong câu chuyện này là ” Chủ nghĩa dân tộc”. Trước đây, hiểu một cách đơn giản các nước bị đàn áp có chủ nghĩa yêu nước còn các nước đàn áp có chủ nghĩa dân tộc vì thế đây là một trong những vấn đề hấp dẫn nhưng nhạy cảm từ thế kỉ 19.

Theo GS.TS. Thomas Engelbert “Chủ nghĩa dân tộc” thực chất  rất đa dạng, nó là một hiện tượng gắn liền về văn hóa,hiện tượng về xã hội và gắn liền với sự phát triển của xã hội thế kỉ 19 ở Châu Âu và thế kỉ 20 ở các nước và nó là một phần của toàn cầu hóa mà ở trong đó là cách mà chúng ta tiếp cận lịch sử như thế nào và viết chúng ra sao, hay chính là câu chuyện về lịch sử dân tộc.

Khái niệm “Lịch sử dân tộc” (Trong tiếng Đức là Nationalgeschichte) bắt nguồn từ châu Âu vào thế kỷ XIX mà cụ thể là ở Pháp. Đây là một cách diễn giải lịch sử, đồng thời là một kiểu sử học, mà theo đó lịch sử được coi là lịch sử của riêng mỗi quốc gia. Chú ý của các nhà viết sử là tạo nên một hoặc một số huyền thoại mang ý nghĩa học thuật. Sử học lúc này phục vụ chính trị: để thiết lập nên một ý thức dân tộc (Tiếng Đức là Nationalbewußtsein) với mục tiêu cơ bản là để tạo nên và củng cố nhà nước dân tộc với tư cách một thực thể chính trị, hoặc để bảo vệ nhà nước đó chống lại, trong hầu hết các trường hợp, một kẻ thù ngoại bang.

Bằng cách này, lịch sử hỗ trợ cho việc chính thống hóa một đảng phái hoặc một chế độ chính trị nào đó. Ngay từ khi mới ra đời ở thế kỷ XIX, khái niệm viết sử này đã gây ra những tranh luận. Tính chủ quan, sự thiên vị hay óc đảng phái, nhưng đặc biệt là sự tiếp cận, phê phán không đầy đủ các nguồn sử liệu, công cụ của nhà sử học, đã gây ra những chỉ trích từ các sử gia khác, những người bảo vệ các tiêu chuẩn học thuật.

Ba ví dụ đã được trình bày ở buổi thuyết trình có thể minh họa cho việc sử dụng khái niệm này tại các bối cảnh dân tộc và văn hóa khác nhau nhưng chúng ta có thể tìm thấy những điểm tương đồng qua so sánh: trước hết là trường hợp những thư tịch giả mạo của triết gia Vaclav Hanka (người Czech/Bohemia, thế kỷ XIX) về việc đã tìm thấy 2 tệp tài liệu cổ với 14 bài thơ để chứng minh cho lịch sử của nước Tiệp( CH Séc) lâu đời và ít chịu ảnh hưởng của văn hóa Đức ; thứ hai là cuộc tranh luận tại Thái Lan trong thế kỷ XIX-XX về cái gọi là bi ký của vua Ramkhamhaeng (tại vị 1279-1298) vương quốc cổ Sukhothai (thế kỷ XIII-XVI) là từ thế kỉ 13 hay 19 nhằm chứng minh huyền thoại về lịch sử Thái Lan là thật hay giả, câu chuyện này khá được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm nhưng vẫn chưa có những câu trả lời cuối cùng và thứ ba là cuộc thảo luận về hai nhà nước cổ đại Văn Lang và Âu Lạc ở Việt Nam cụ thể là câu chuyện về Hồng Bàng, về việc cách viết sử của Việt Nam có quá gắn liền với lịch sử của Trung Quốc không?

Trên cơ sở trao đổi về vấn đề ” Chủ nghĩa dân tộc” thông qua 3 câu chuyện về cách viết huyền thoại, lịch sử ở Châu Âu và Châu Á, một loạt các câu hỏi được đặt ra là liệu có phải cách viết về ” chủ nghĩa dân tộc” qua lịch sử của Châu Á chịu nhiều sự ảnh hưởng từ Châu Âu, và bằng cách nào nó lan rộng và nhanh đến vậy. Vấn đề cuối cùng là sức ảnh hưởng đó có thật hay không hay đơn giản chỉ là điểm tương đồng khi đặt trong mối quan hệ so sánh?