Ngôn ngữ không tồn tại cũng đồng nghĩa với việc văn hoá sẽ chết đi. Cuộc đua cứu lấy những ngôn ngữ chết dần trên thế giới vẫn đang là điều mà tất cả mọi người, trong đó có ngành nhân học của chúng ta, theo đuổi.

Dưới góc nhìn nhân học, ngôn ngữ phản ánh sự tri nhận của con người và cách thức họ thể hiện ra cũng như phản ánh những điểm nhấn văn hoá riêng biệt. Ward Goodenough đã cho rằng: “ Chúng ta biết được rất nhiều về một nền văn hoá khi chúng ta hiểu các hệ thống ngữ nghĩa của ngôn ngữ đó”. Vậy nhưng vẫn có một sự thật rằng trên thế giới này từng ngày từng ngày vẫn có những ngôn ngữ đang đứng trên bờ vực nguy hiểm của sự biến mất.

Ở một làng phía Bắc Pakistan, có một ngôn ngữ chỉ còn 3 người có thể nói được. Theo BBC News, tính đến tháng 2 năm 2018, chỉ còn 3 người đàn ông già ở Bishigram Valley có thể nói được tiếng Badeshi.

Nguồn: BBC News

Theo chia sẻ của họ, thế hệ trước gần như cả ngôi làng đều nói tiếng Badeshi. Nhưng sau khi họ cưới những người phụ nữ ngoài làng về, những người nói tiếng Torwali, một ngôn ngữ có ưu thế hơn ở vùng đó thì những đứa trẻ nói theo tiếng của mẹ và Badeshi rơi vào nguy cơ biến mất hoàn toàn. Họ nói rằng, tới khi họ chết, tiếng Badeshi cũng sẽ có cái kết như vậy.

Nguồn: BBC News

Hay như ở Peru, chỉ còn duy nhất một người đàn ông nói ngôn ngữ của mình. Tờ The New York Times đưa tin, tính đến cuối năm 2017, Amadeo  là người đàn ông duy nhất trên thế giới này nói tiếng Taushiro.

Nguồn: Ảnh cắt từ video của The New York Times.

Về Việt Nam, ngay như ngôn ngữ của các dân tộc thiểu số cũng đang dần dần bị mai một bởi. Thật đáng buồn bởi biết bao tài năng trẻ của các dân tộc thiểu số có ngôn ngữ riêng đang dần dần không nói được ngôn ngữ của dân tộc mình.

Trên thế giới có khoảng 7000 ngôn ngữ, một nửa dân số trên Trái đất này nói 50 trong số 7000 ngôn ngữ đó. Vậy có nghĩa rằng, một nửa dân số nói 6950 ngôn ngữ còn lại. (Theo Mandana Seyfeddinipur – một nhà ngôn ngữ học người Iran trong chương trình TED Talks). Chúng ta có lợi thế đa ngôn ngữ, đa văn hoá, nhưng có một thực tế rằng các ngôn ngữ đang có nguy cơ chết đi với tốc độ chóng mặt. Liệu chúng ta sẽ trông chờ những nhà khoa học xã hội xa lạ, trong đó có ngành Nhân học, đến và chụp lại, ghi âm lại, nắm bắt nốt chút tàn dư còn sót lại của một nền văn hoá hay những đứa con kế thừa tinh hoa nền văn hoá ấy nên nhìn lại và cứu lấy văn hoá của chính dân tộc mình?

Có thể nói rằng, mỗi ngôn ngữ phản ánh nền văn hoá khác nhau mà văn hoá thì không có sự phân định thứ bậc. Bảo vệ ngôn ngữ dân tộc cũng chính là bảo vệ sự đa dạng văn hoá và thể hiện niềm tự hào vì đã sở hữu nó.

Trần Thị Tùng Lâm.