– Bài dịch từ bài đăng “What is anthropology” của Hiệp hội Nhân Học Mỹ –

http://www.americananthro.org/AdvanceYourCareer/Content.aspx?ItemNumber=2150

Nhân học là khoa học nghiên cứu về những thứ mà đã làm chúng ta trở nên một “con người”. Những nhà nhân học có một cách tiếp cận rõ ràng để có thể tìm hiểu những kinh nghiệm của con người dưới nhiều khía cạnh khác nhau mà chúng tôi gọi đó là thuyết “Chính thể luận”*

*(coi tổng thể không chỉ đơn giản là tổng số của các bộ phận mà phải tìm hiểu tất cả những bộ phận tạo nên nó bằng cách nhìn vào tổng thể (Brewer, Robert). Ví dụ: Một con người không chỉ đơn giản là X phần trăm của Gen và Y phần trăm của văn hóa cộng lại với nhau là ra một con người. Con người trở nên “con người” thông qua việc hình thành gen, hình thành văn hóa, kinh nghiệm sống và từ đó tạo nên những tri thức mới (Lumen Learning n.d.). Con người không thể được hiểu đơn giản như là lấy tất cả các bộ phận cơ thể cần thiết rồi ghép lại thành con người, v.v.).

Những nhà nhân học quan tâm tới quá khứ và sử dụng khảo cổ học để tìm hiểu xem những nhóm người sống hàng trăm năm hay hàng nghìn năm trước thì họ có cuộc sống như thế nào và đâu là những thứ quan trọng đối với họ. Các nhà nhân học cũng quan tâm đến việc điều gì đã tạo nên cơ thể của chúng ta cũng như nghiên cứu về gen, bộ xương, chế độ ăn kiêng và sức khỏe. Họ so sánh con người với những con vật khác (phổ biến nhất là so sánh với các loài linh trưởng như khỉ và tinh tinh) để xem chúng ta có những điểm gì chung với những loài vật đó và điều gì khiến chúng ta trở nên độc nhất.

Mặc dù là con người thì đều cần những thứ để có thể sống như thức ăn, nước uống và các mối quan hệ xã hội thì cách mọi người phục vụ những nhu cầu này có thể rất khác nhau. Ví dụ, ai cũng cần phải ăn nhưng có rất nhiều cách ăn khác nhau và nhiều cách kiếm thức ăn khác nhau. Từ đó, các nhà nhân học nhìn vào sự khác nhau giữa những cách mà họ kiếm thức ăn, chuẩn bị thức ăn và chia sẻ chúng. Vấn đề nạn đói của thế giới không phải là vấn đề về về việc sản xuất nhưng chính là rào cản xã hội tác động tới việc phân phát thức ăn.

Các nhà nhân học cũng cố gắng tìm hiểu những cách mọi người ứng xử và giao tiếp thế nào trong những mối quan hệ xã hội (ví dụ như mối quan hệ với bạn bè và gia đình). Họ nhìn vào sự khác nhau ở cách mọi người ăn mặc và các giao tiếp trong các xã hội.

Rất nhiều nhà nhân học làm việc ở xã hội của họ và quan tâm tới kinh tế, sức khỏe, giáo dục, luật pháp và chính sách (ở đây chỉ nêu một vài chủ đề). Khi cố gắng để hiểu hết những vấn đề phức tạp này, họ luôn nhớ rằng đâu là những kiến thức mà họ biết về sinh học, văn hóa, các dạng thức của giao tiếp và cách con người sinh sống ở quá khứ như thế nào.

BỐN PHÂN NGÀNH CỦA NHÂN HỌC

Nhân học tại Mỹ được chia thành bốn phân ngành nhỏ. Mỗi phân ngành có những kỹ năng khác nhau. Tuy nhiên, những phân ngành nhỏ cũng có một số điểm tương đồng. Ví dụ, mỗi phân ngành đều áp dụng các lý thuyết, sử dụng những phương pháp nghiên cứu có hệ thống, hình thành và thử nghiệm giả thuyết và phát triển một tập hợp dữ liệu phong phú.

Khảo cổ học

Các nhà khảo cổ học nghiên cứu văn hóa con người bằng cách phân tích những hiện vật mà con người xa xưa đã tạo ra. Họ đưa những hiện vật ra khỏi mặt đất một cách cẩn thận như đưa những hiện vật gốm và các dụng cụ lao động hay dụng cụ sinh hoạt; họ vẽ sơ đồ (bản đồ) vị trí của những căn nhà, hố chôn rác và những ngôi mộ để có thể tìm hiểu về cuộc sống thường ngày của những người từ quá khứ. Họ cũng phân tích những mảnh xương người hay những hàm răng để có thông tin về chế độ ăn uống cũng như về những dịch bệnh. Họ thu thập những phần còn sót lại của thực vật, động vật và đất từ những nơi mà có sự sinh sống của loài người để hiểu được cách họ sử dụng những yếu tố tự nhiên như thế nào và thay đổi nó ra sao. Các nghiên cứu khảo cổ học đặt nghiên cứu về thời điểm những tổ tiên của loài người xuất hiện từ hàng triệu năm trước hay kéo dài cho đến tận ngày hôm nay. Giống với những lĩnh vực khác của nhân học, các nhà khảo cổ học quan tâm đến việc giải thích sự khác biệt và những sự tương trong xã hội loài người xuyên qua thời gian và không gian.

Nhân học sinh học (hay nhân học hình thể)

Nhân học sinh học tìm hiểu xem con người thích nghi với những điều kiện môi trường khác nhau như thế nào; cái gì gây ra dịch bệnh và những cái chết sớm; con người tiến hóa từ động vật như thế nào. Để có thể làm được việc này, họ nghiên cứu con người (cà người sống và người đã chết), các loài linh trưởng khác như khỉ và tinh tinh, và tổ tiên của loài người (hóa thạch). Họ rất hứng thú và quan tâm tới việc sinh học và văn hóa kết hợp với nhau như thế nào để hình thành nên cuộc sống của con người. Họ quan tâm tới việc giải thích những sự tương đồng và sự khác biệt được tìm thấy ở mọi người trên thế giới. Qua việc nghiên cứu, các nhà nhân học sinh học đã chỉ ra rằng con người có sự khác nhau về mặt sinh học và hành vi nhưng chúng luôn có xu hướng giống nhau hơn là khác nhau.

Nhân học văn hóa

Các nhà nhân học văn hóa xã hội nghiên cứu xem những người ở khu vực khác nhau sống như thế nào và tìm hiểu thế giới xung quanh họ. Họ muốn biết được đâu là những điều thiết yếu với những người đó và những quy tắc của họ trong việc tương tác với nhau. Ngay cả trong một đất nước hay một xã hội, con người có thể bất đồng về cách họ giao tiếp với nhau, cách ăn mặc, cách ăn uống hay cách đối xử với những người khác. Các nhà nhân học muốn lắng nghe tất cả những ý kiến, tiếng nói và quan điểm để có thể hiểu được tại sao những xã hội lại khác nhau và đâu là những điểm chung của chúng. Các nhà nhân học văn hóa xã hội nhận thấy rằng việc ở cùng với một nhóm người trong một khoảng thời gian nhất định là cách tốt nhất để có thể học hỏi về sự đa dạng văn hóa của họ. Họ cố gằng tìm hiểu về những khía cạnh các nhau, các tập tục và cấu trúc xã hội của những nhóm người khác nhau mà giá trị và phương thức hoạt động của họ có thể khác nhau.

Nhân học ngôn ngữ

Các nhà nhân học ngôn ngữ nghiên cứu những cách thức mà con người giao tiếp với nhau trên thế giới. Họ hứng thú với việc làm thế nào mà ngôn ngữ lại có thể ảnh hưởng tới cách nhìn nhận thế giới và nó đã giúp con người phát triển các mối quan hệ như thế nào. Điều này có nghĩa là nhận ra cách thức hoạt động của ngôn ngữ ở tất cả các trạng thái khác nhau và nó đã thay đổi thế nào qua thời gian. Với các nhà nhân học ngôn ngữ, ngôn ngữ và giao tiếp là chìa khóa con người tạo nên xã hội và văn hóa.

CÔNG VIỆC VÀ TUYỂN DỤNG

Các nhà nhân học được tuyển dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ cao đẳng và đại học cho tới các cơ quan chính phủ, các tổ chức phi chính phủ (NGOs), các doanh nghiệp và các dịch vụ về sức khỏe và các dịch vụ về con người.

Với môi trường Đại học, các nhà nhân học giảng dạy kiến thức chuyên môn cho các sinh viên và các học viên cao học. Cùng với đó, rất nhiều trường mở những lớp nhân học ở các ngành học khác và các trường chuyên nghiệp như về kinh doanh, giáo dục, thiết kế và chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Các nhà nhân học mang lại những đóng góp đáng kể cho các lĩnh vực liên ngành như nghiên cứu quốc tế và nghiên cứu về sắc tộc và giới tính, và một số công việc tại các trung tâm nghiên cứu.

Ngoài môi trường Đại học, các nhà nhân học còn làm việc ở các cơ quan chính phủ, doanh nghiệp tư nhân, các tổ chức cộng đồng, các viện bảo tàng, các viện nghiên cứu độc lập, các tổ chức cung cấp dịch vụ và lĩnh vực truyền thông. Một số khác có các công việc liên quan tới tư vấn độc lập và nghiên cứu viên cho các cơ quan như Trung tâm kiểm soát dịch bệnh (CDC), UNESCO, Tổ chức y tế thế giới (WHO) và Ngân hàng thế giới (WB).

Hơn một nửa các nhà nhân học hiện nay đang làm việc tại các tổ chức ngoài các ngôi trường đại học. Công việc của họ có thể liên quan tới xây dựng mối quan hệ đối tác nghiên cứu, đánh giá về nhu cầu kinh tế, đánh giá các chính sách, phát triển các chương trình giáo dục mới, thu thập thông tin về những cộng đồng mà ít người biết đến, cung cấp các dịch vụ y tế và các hoạt động xã hội khác. Bạn sẽ nhận thấy rằng các nhà nhân học luôn hướng đến việc giải quyết và xử lý hậu quả của xã hội và văn hóa tới thảm họa môi trường tự nhiên, tiếp cận bình đẳng với các nguồn lực bị hạn chế và quan tâm tới nhân quền ở cấp độ toàn cầu.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Brewer, Robert. Phương pháp định tính. Khoa Nhân Học, ĐH KHXH & NV, ĐHQG TPHCM. Đã truy cập 3 20, 2018. http://nhanhoc.hcmussh.edu.vn/?ArticleId=b5859392-48b0-499d-9deb-df6ff58c3027.

Lumen Learning. Holism in Anthropology. Đã truy cập 3 20, 2018. https://courses.lumenlearning.com/culturalanthropology/chapter/holism-in-anthropology/.