Photovoice được coi là một phương pháp tiếp cận linh hoạt, được thiết kế phù hợp để nghiên cứu và tìm ra những vấn đề to lớn đa dạng. Vậy điều gì đã khiến Photovoice trở thành một trong những công cụ nghiên cứu đầy tiềm năng như hiện nay?
 

Photovoice là một phương pháp “vừa vặn” để giúp những người thuộc nhóm yếu thế hoặc đại diện cho tầng lớp thấp hơn có một con đường để họ nói lên những trải nghiệm cuộc sống của bản thân thay vì bản thân nhà nghiên cứu đi đến cộng đồng, làm sáng tỏ câu chuyện của họ và nói lại những trải nghiệm mà họ có được với người khác.

Chính vì vậy, Wang và Burris đã đưa ra ba mục đích chính của Photovoice. Thứ nhất, Photovoice “cho phép những người trong nhóm cộng đồng có khả năng để ghi lại và phản ánh về sức mạnh và những lo lắng trong chính cộng đồng của họ”. Thứ hai, hai bà muốn “nâng cao những cuộc tranh luận phê bình và kiến thức về những vấn đề quan trọng thông qua những tranh luận về những bức ảnh của các nhóm cộng đồng lớn và nhỏ”. Và mục đích cuối cùng chính là “chạm đến những nhà xây dựng chính sách” (Wang và Burris 1997)

Hình ảnh được cắt ra từ nghiên cứu để đánh giá về nhu cầu sức khoẻ cũng như kinh tế xã hội trong nỗ lực hỗ trợ cải thiện sức khoẻ sinh sản của nhóm phụ nữ trong các vùng nông nghiệp của tỉnh Vân Nam, Trung Quốc của Wang và Burris (1997). Nguồn: Health Education & Behavior

Những câu chuyện và trải nghiệm của những lớp người thuộc nhóm yếu thế, thuộc tầng lớp không có quyền lực thường bị làm thinh và ngó lơ bởi những người có quyền lực cao hơn, bởi những nhóm có quyền quyết định đến người khác. Chính vì vậy, Photovoice hoàn toàn thể hiện được tầm quan trọng của mình khi có cả sự khéo léo, mềm dẻo khi tiếp cận và sự hữu dụng khi tiếp cận với các nhóm yếu thế và nhóm bị áp bức.

Ngoài ba lý do lớn đã được Wang và Burris đưa ra, tôi còn cho rằng, việc sử dụng Photovoice cũng là một cách thức giúp những người thuộc những nhóm cộng đồng khác, quốc gia khác,… có cơ hội, có niềm tin và có thêm hào hứng để tìm hiểu những trải nghiệm cuộc sống, những vấn đề hàng ngày diễn ra một cách chân thực nhất của những người thuộc nhóm cộng đồng được nghiên cứu.

Thứ nhấtsự đa dạng trong văn hoá cũng như những sự khác biệt giữa nhóm cộng đồng này với nhóm cộng đồng khác đang là một trong những vấn đề ngày càng được quan tâm nhiều hơn. Theo như một nghiên cứu từ Đại học Wiscosin – Madison (Mỹ), để chứng minh một giả thuyết rằng sự tò mò xuất phát từ bên trong sâu thẳm con người, nhằm mục đích kiểm tra lại thông tin dù điều đó có hại hay không có hại. Cụ thể, họ đã tiến hành thí nghiệm trên một nhóm 54 sinh viên. Trong lúc ngồi chờ, mỗi sinh viên được phát một cây bút điện, trong số đó, một số bút được dán nhãn đỏ, xanh lá và vàng. Những chiếc bút dán nhãn đỏ cho biết, nếu bấm vào ngòi bút, người đó sẽ bị shock điện, bút xanh lá là an toàn và bút vàng là bút không rõ có gây shock điện hay không. Kết quả, nhóm có bút màu vàng là nhóm bấm bút nhiều nhất, ngoài ra cũng có một số ứng viên nhóm màu đỏ bấm bút mặc dù trước đó đã được cảnh báo shock điện.

Đây chỉ là một ví dụ nhỏ về tính tò mò luôn ẩn trong mỗi con người. Điều tôi muốn nói ở đây đó là, con người luôn luôn có nhu cầu về việc tìm hiểu, tìm kiếm kiến thức, đặc biệt là những điều khác biệt với mình mà bản thân chưa biết. Chính nhờ vậy, Photovoice được coi là một trong những phương thức hữu hiệu để có thể đáp ứng được nhu cầu đó của con người.

Nếu nói như vậy, nhiều người sẽ đặt ra câu hỏi rằng, vậy thì vẫn có những phương pháp khác có thể thoả mãn được nhu cầu tò mò của con người chứ không nhất thiết phải sử dụng Photovoice. Đúng là vẫn có những phương thức khác đảm bảo được nhu cầu này của con người. Tuy nhiên, lý do thứ hai để sử dụng Photovoice trong nghiên cứu đó là việc sử dụng chính những tư liệu được cung cấp bởi người trong cuộc. Đó là những bức ảnh do người trong cộng đồng chụp, là những tiếng lòng mà họ lồng ghép vào hình ảnh, là những người trong cộng đồng tự tạo dựng lại cuộc sống của chính họ cho mọi người xem.

Vấn đề này đã được đề cập ở trên, tuy nhiên, mục đích lúc này của Photovoice mà tôi muốn nhắc đến không phải chỉ nhằm chạm vào những nhà làm chính sách, những người cầm quyền nữa. Mà thay vào đó, là mang lại cho người xem nói chung có một cái nhìn có vẻ khá chân thực về những tư liệu, những hình ảnh, những thước phim mà họ đang xem.

Tất nhiên bạn sẽ muốn nghe một doanh nhân thành đạt dạy mình cách làm giàu, cũng như sẽ muốn nghe một kỹ sư nông nghiệp dạy mình cách trồng rau, chăm cá, hay bạn cũng sẽ muốn nghe một đầu bếp chia sẻ những cách làm thế nào để nấu một món tráng miệng một cách ngon nhất,… Chắc chắn rằng, đây không chỉ là những câu chữ được viết ra dựa trên trải nghiệm cuộc sống của tôi. Thực tế có chứng minh những điều này đúng, nhưng còn hơn thế nữa, các nhà tâm lý xã hội cũng đã chỉ ra rằng, con người thường có xu hướng tuân thủ, nghe theo một số những nhóm người, và một trong số đó là những nhóm người được cho là có hiểu biết, nắm rõ ràng mọi vấn đề trong một lĩnh vực nào đó.

Như vậy, thay vì bạn sẽ phải nghe một nhà khoa học dị tính kể về cuộc sống khổ sở, những vất vả khó khăn, những xung đột tâm lý khi quyết định come out của một nhóm đồng tính chẳng hạn, bạn sẽ thích nghe chính những người đồng tính đã come out đó kể về vấn đề mà họ đã gặp phải hơn. Thay vì phải nghĩ xem liệu những gì mình đang xem, đang nhìn thấy qua bức ảnh và thước phim này liệu đã qua dàn dựng chưa, liệu có đáng tin không, thì bạn sẽ cảm thấy yên tâm hơn về mức độ đáng tin cậy nếu người cầm máy đó là người trong cuộc.

Nói vậy cũng không có nghĩa rằng tôi khẳng định những bức ảnh, những thước phim do chính người trong cộng đồng thực hiện là hoàn toàn một trăm phần trăm đáng tin cậy. Có thể trong một số trường hợp, những người tham gia có hành động định hướng người xem nhằm mục đích để người xem nhìn cuộc sống của mình theo cách những người trong cộng đồng này muốn người khác nhìn thấy. Ví dụ như những điều tốt đẹp về bản thân, cộng đồng mà họ muốn người khác chú ý và có thể có những điều chưa tốt lắm, chưa được đẹp đẽ họ muốn che dấu đi.

Đây cũng được coi là một trong những thể hiện tâm lý bình thường của con người. Nó đặt ra một vấn đề quan trọng ở đây là chúng ta cần phải có sự kết nối chặt chẽ giữa nhà nghiên cứu và người tham gia. Tuy nhiên, dù thế nào đi nữa, phương pháp Photovoice  cũng đã thuyết phục được và cũng đã tạo cho người xem một tâm lý tin tưởng nhất định vào những điều họ được nhìn thấy trước mắt.

Lý do thứ ba là Photovoice đã đưa tới cho người xem một cách tiếp nhận sống động hơn, thú vị hơn, thu hút hơn nhiều so với những cách tiếp cận truyền thống khác. Việc sử dụng Photovoice còn giúp người xem được tiếp cận một cách toàn diện về hình ảnh, màu sắc, góc độ chụp cũng như bối cảnh có được bức ảnh đó,… Thay vì những dòng ghi chép văn bản thông thường, Photovoice sẽ khiến người xem cảm thấy hào hứng, thích thú hơn rất nhiều.

Còn một lý do cuối cùng mang đậm tính nhân văn mà tôi muốn nói đến đó chính là Photovoice có sự tác động ngược trở lại vào những người trong cộng đồng. Trên đây chúng ta đã nói tới tác động của Photovoice với những nhà xây dựng chính sách, tới những người xem thường dân, nhưng bản thân phương pháp này cũng tác động vào chính người trong cộng đồng. Photovoice giúp họ cảm thấy tiếng nói của mình được tôn trọng hơn, cảm thấy bản thân tự tin hơn, vui vẻ hơn.

Có thể nói tới dự án Photovoice “Cuộc đời tôi đã thay đổi ra sao” ở Bình Dương. Nó không chỉ truyền tải đến cho người xem của người trong cuộc mà còn mang ý nghĩa đặc biệt với những người tham gia. Đây là dự án được thực hiện bởi những người khiếm thị tại tình Bình Dương. Khi nghe dự án này, chắc hẳn sẽ nhiều người thắc mắc, làm thế nào mà người khiếm thị có thể chụp ảnh được? Chính những người khiếm thị nơi đây cũng không thể tưởng tượng được mình sẽ chụp ảnh như thế nào.

Phóng viên Truyền hình Tuổi trẻ ghi hình bác Tư – chủ tịch hội người Khiếm thị tình Bình Dương, thực hiện mô tả cảnh chụp ảnh dựa trên ánh sáng và giọng nói của người được chụp. Nguồn: Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường iSEE

Sau hai tháng thực hiện dự án này, những người khiếm thị nơi đây chia sẻ, việc chụp ảnh khiến họ hạnh phúc hơn, tự tin hơn, làm được những việc mà họ nghĩ chẳng bao giờ mình làm được.

Nhìn chung, Photovoice là một phương thức sắc sảo để tiến hành nghiên cứu và trao quyền cho cộng đồng. Không khó để nhận thấy rằng, Photovoice đang được coi là một trong những phương pháp nghiên cứu tiềm năng ở trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng bởi những lợi thế đầy tiềm năng mà nó mang lại.

Tài liệu tham khảo:

1.Beverly Palibroda và cộng sự (2009). A practical guide for photovoice: Sharing pictures, telling stories and changing communities, Prairie Wormen’s Health of Exellence.

2.Christopher K.Hsee và Bowen Ruan (2016). The Pandora Effect: The power and peril of curiousity, Psychological Sciences, 27, (5), 659 – 666.

3.Linda Liebenberg (2018). Thinking critically about photovoice: Achieving impowerment and social change, International Journal of Qualitative Methods, 17, 1-9

4. Wang.C và Burris.M (1997). Photovoice: Concept, Methodology, and Use for Participatory Needed Assessment, Health Education & Behavior, 24, 369 – 387.

5. Dự án Photovoice “Cuộc đời tôi đã thay đổi ra sao”: http://isee.org.vn/bao-chi-va-truyen-thong-voi-photovoice-cso-nguoi-khiem-thi-chup-anh/

 

Trần Thị Tùng Lâm.