Cho đến tận giờ phút này, có lẽ vẫn còn không ít người, trong đó có cả sinh viên Nhân học, vẫn băn khoăn tự hỏi, liệu rằng đối với một sinh viên đang cầm trên tay tấm bằng cử nhân ngành Nhân học thì có thể làm những công việc gì? Đây là một câu hỏi có vẻ chung chung, mơ hồ và chẳng ai có thể đưa ra một câu trả lời chính xác cho mọi trường hợp được. Thực tế chứng minh không ai cấm một sinh viên chuyên ngành Nhân học ra làm ở mảng Marketing, cũng chẳng ai ngăn nổi một cử nhân Nhân học khởi nghiệp mở một công ty kinh doanh mỹ phẩm cả. Điều đó nghĩa là chính bạn, người đã đang và sẽ theo đuổi ngành Nhân học, sẽ tự đưa ra câu trả lời cho chính mình. Trong khuôn khổ bài viết này, để giải quyết câu hỏi về nghề nghiệp ở trên, tôi chỉ có thể đưa ra một vài khía cạnh liên quan trực tiếp đến vấn đề để giúp bạn tự tìm cho mình câu trả lời mà thôi.

Câu hỏi: “Học ngành Nhân học ra làm nghề gì?” đã trở thành một trong những câu hỏi sinh viên Nhân học thường xuyên nhận được. Thế nhưng, khi đón nhận những câu hỏi như thế này, ngay cả sinh viên theo học ngành Nhân học cũng chưa chắc đã đưa ra được một câu trả lời thoả đáng khiến người đặt ra câu hỏi sáng tỏ vấn đề. Những câu trả lời như “Học Nhân học xong thì làm nhà nhân học”, “thầy xem tướng” hoặc làm một nghề nào đó có liên quan đến “con người” đều không khiến người hỏi có một cái nhìn rõ ràng hơn cho câu hỏi đã vốn đã có phần mịt mờ của họ.

Nguồn: 9GAG.com

Như tôi đã nói ở trên, trong thời đại mới với xu thế liên ngành liên nghề như hiện nay, chẳng một ai có thể định sẵn một con đường cho những ai học xong ngành Nhân học sẽ “phải” làm nghề gì. Chính vì vậy, khi nghe những câu hỏi thế này, tôi hiểu rằng cả những câu hỏi và câu trả lời có phần mông lung kia đều thể hiện rằng họ còn đang chưa rõ, còn đang mơ hồ về những kỹ năng mà ngành Nhân học trang bị cho sinh viên của mình.

Vậy Nhân học trang bị những kỹ năng gì cho sinh viên? So với những ngành khoa học xã hội khác, có lẽ điểm khác biệt lớn nhất của một sinh viên được trang bị kiến thức Nhân học là khả năng nhìn nhận và ứng xử khéo léo trước những khác biệt văn hoá. Có thể nói, lợi thế này rất quan trọng trong thời đại hội nhập toàn cầu như hiện nay. Không khó để nhận thấy rằng, mọi lĩnh vực, mọi ngành nghề đều đang có xu hướng vươn ra môi trường quốc tế, hướng đến việc mở rộng thị trường. Vậy thì nhà sáng tạo của một công ty, một tập đoàn, bộ phận chăm sóc khách hàng, bộ phận ngoại giao, nếu không có sự nhạy bén trước những khác biệt văn hoá, làm sao có thể đưa ra những ý tưởng về những sản phẩm có khả năng tiếp cận tới những nền văn hoá, những quốc gia có sự khác biệt với mình được. Có thể lấy ví dụ như Tim Cook của Apple nếu như không hiểu, không nhìn ra cái khác biệt trong thị hiếu về màu sắc của phương Đông, đặc biệt là thị trường Trung Quốc thì sao có thể đưa ra ý tưởng về những sản phẩm của Apple mang màu vàng kim được?[1] Tương tự như vậy, nếu như không có sự nhạy cảm và thấu hiểu về sự khác biệt văn hoá, một người làm nghề hướng dẫn viên du lịch cũng chẳng thể nói được cho khách tham quan rằng khi đi vào đền, vào chùa ở các nước phương Đông thì hãy mặc quần áo dài; hay đưa tiền tip ở Mỹ hay Đức là bình thường nhưng tuyệt đối đừng làm như vậy với nhân viên phục vụ ở Nhật Bản [2];…

Một lần nữa, tôi muốn nhắc lại, ngành Nhân học ở Việt Nam đang càng ngày càng mở rộng cơ hội việc làm hơn bởi tính đặc biệt của nó. Bất cứ ngành nghề nào cũng vậy, có được cái nhìn tôn trọng và chấp nhận những khác biệt văn hoá luôn luôn là yếu tố quan trọng để thẩm định và đánh giá sức ảnh hưởng tiềm năng của các hoạt động kinh tế và xã hội. Có thể nói rằng, Nhân học chính là khoa học đi nghiên cứu về việc con người trên thế giới này có thể khác biệt nhau đến thế nào, và chính những “nhà Nhân học tương lai” sẽ là người lấp đầy khe hẹp giữa những ngành khoa học nghiên cứu về con người khác với nhau. Vậy thì, điều quan trọng là mỗi người, trước khi băn khoăn về cơ hội việc làm của ngành học mình theo đuổi, hãy tự mình nghĩ rằng, liệu bản thân mình có thể vận dụng những kỹ năng, những công cụ được trang bị trong quá trình học tập đến đâu, mình có khả năng đến mức độ nào chứ đừng vội bàn tới triển vọng nghề nghiệp của ngành học này như thế nào. Cơ hội không thiếu, mảnh đất Nhân học vốn giàu có, nhưng liệu bạn có bản lĩnh giữ lấy cho mình một khoảnh đất nho nhỏ trên đó hay không mà thôi.

Tài liệu tham khảo:

  1. Thomas Hylland Eriksen, Small Places, Large Issues, London, Pluto Press, 2001.
  2. Lâm Minh Châu, Nhân học khoa học về sự khác biệt văn hoá, Hà Nội, NXB Thế giới, 2017.

 

[1] https://mashable.com/2015/06/22/apple-gold-china/#H5LxoTJ1usqT

[2] https://www.dkn.tv/van-hoa/vi-sao-o-nhat-ban-nhan-vien-phuc-vu-khong-thich-nhan-tien-hoa-hong.html

Trần Thị Tùng Lâm.